Ο απόδημος ελληνισμός με συγκινούσε πάντα, ειδικά μέσα από την ιστορία και τη λογοτεχνία. Πόσο μάλλον ο ελληνισμός της Αλεξάνδρειας ο οποίος χαρακτηριζόταν από αρχοντιά, λεπτότητα και φινέτσα.

Το βιβλίο του μεγάλου (αδικημένου) καβαφιστή συγγραφέα, Μιχάλη Περίδη, αποτυπώνει έξοχα τον ελληνισμό της Αλεξάνδρειας των αρχών του 20ου αιώνα. Ο Μιχάλης Περίδης υπήρξε στενός φίλος του Καβάφη και μελετητής του έργου του, δυστυχώς όμως οι λογοτεχνικοί κύκλοι της εποχής αποσιώπησαν το έργο του, το οποίο παρέμεινε για αρκετά χρόνια στην αφάνεια. Παρόμοια αντιμετώπιση είχε στη συνέχεια και από Αθηναίους λογοτέχνες και κριτικούς, οι οποίοι «φρόντισαν» να παραγκωνιστεί το έργο του Περίδη και σταδιακά να ξεχαστεί.

Το βιβλίο περιλαμβάνει το μυθιστόρημα «Οι Γαλανοί στην Αλεξάνδρεια» και το αντιπολεμικό διήγημα «Αγωνίες». Στο πρώτο, ο Περίδης ξεδιπλώνει αριστοτεχνικά τον ακμάζοντα ελληνισμό της Αλεξάνδρειας μέσα από τα μάτια ενός νεαρού, του Στράτου Γαλανού, ο οποίος φεύγει από το νησί του, τον Άι-Στράτη προκειμένου να εργαστεί στο μπαρ του θείου του στην Αλεξάνδρεια. Εκεί, ο νεαρός Στρατής καταφέρνει να σπουδάσει και να παντρευτεί μια εύπορη Ελληνίδα της Αλεξάνδρειας η οποία τον βοηθά μέσω του γάμου τους να ανελιχθεί κοινωνικά. Μέσα από την πορεία της ζωής του Στρατή ο Περίδης μας παρουσιάζει γλαφυρά όλη την κίνηση και τη δράση των Ελλήνων της Αλεξάνδρειας. Γνωρίζουμε εμπόρους, καλλιτέχνες, ευγενείς, ακόμα και μικροαπατεώνες. Παράλληλα, μαζί με την πορεία της οικογένειας παρατηρούμε και τις πολιτικές εξελίξεις που συνέβαιναν στην Ελλάδα καθώς  το βιβλίο καλύπτει μια μεγάλη ιστορική περίοδο από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τα μέσα του Β’ Παγκοσμίου πολέμου. Οι πολιτικές εξελίξεις τόσο στην Ελλάδα και την Αίγυπτο όσο και στην Ευρώπη επηρέαζαν με τη σειρά τους την πορεία των «Γαλανών». Οι «Γαλανοί» αποτελούν ένα έξοχο λογοτεχνικό παράδειγμα για την αποτύπωση των Ελλήνων της Αιγύπτου αλλά και της ελληνικής ιστορίας του πρώτου μισού του 20ου αιώνα γενικότερα.

Το ίδιο συμβαίνει και στο διήγημα «Αγωνίες» το οποίο αποτελεί μια ισχυρή αντιπολεμική φωνή απέναντι στον ‘Α Παγκόσμιο πόλεμο ο οποίος επηρέασε σημαντικά τη ζωή και τις δραστηριότητες των Ελλήνων της Αιγύπτου. Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντική είναι η αναφορά στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Αιγυπτίων,τόσο στην ακμή όσο και στην παρακμή των πρώτων. Ο Περίδης μας παρουσιάζει μια «παλιά» Αίγυπτο στην εκπνοή της, μια ατμόσφαιρα νοσταλγική η οποία μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου πολέμου «έφυγε» ανεπιστρεπτί.

*Ευχαριστώ πολύ τη Γαβριέλλα Σιρνάρου των εκδόσεων Gutenberg.

Μιχάλης Περίδης, Οι Γαλανοί στην Αλεξάνδρεια-Αγωνίες, εκδόσεις Gutenberg.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις «Επισημάνσεις της Κυριακής» 17-06-2018.