Ένα από τα πλέον οφθαλμοφανή τεκμήρια των χαλεπών καιρών που διάγουμε είναι η απόδοση ενός μέρους (ή και ολόκληρης σε πλείστες περιπτώσεις) της ευθύνης για την ατομική του δυστυχία σε αυτόν που δυστυχεί.

Είναι υπερβολικά έως και ανησυχητικά σύνηθες το φαινόμενο να κατηγορείται το θύμα για τη δυσάρεστη κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει  και από την οποία αγωνίζεται να απεγκλωβιστεί.

Διακρίνουμε λοιπόν διάφορες κατηγορίες θυμάτων: από τις πιο ανώδυνες π.χ το θύμα-ασθενής (φταις που κρύωσες), το θύμα-ψηφοφόρος (φταις που τους ψήφισες) έως και τις πιο οδυνηρές π.χ το θύμα κλοπής (φταις που δεν είχες τοποθετήσει σύστημα συναγερμού), το θύμα ξυλοδαρμού-φίλαθλος (δε χρειαζόταν να πας στο γήπεδο), το θύμα-πυρόπληκτος (δεν έπρεπε να χτίσεις αυθαίρετο, κι ας έκανε το κράτος για χρόνια τα στραβά μάτια και δε σε ήλεγξε ποτέ), το θύμα ενδοοικογενειακής βίας (ας έφευγες απ’το σπίτι),το θύμα βιασμού (πήγαινες γυρεύοντας, ας μην ντυνόσουν προκλητικά) κ.ο.κ.

Στην επιστήμη της ψυχοπαθολογίας αυτό συνιστά παράνοια. Η ενοχοποίηση του θύματος αποτελεί μια βαθύτατα αντικοινωνική συμπεριφορά που έχει τις ρίζες της κυρίως στη στρεβλή αντίληψη που έχουμε για το ατομικό δικαίωμα και εν γένει για την αρχή της ελευθερίας. Ψάχνοντας άλλοθι για την απανθρωποποίηση της συμπεριφοράς μας και για τον εκβαρβαρισμό της νοοτροπίας μας ρίχνουμε το λίθο του αναθέματος στο θύμα. Άλλωστε είναι αδύναμο, δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Είναι μια καθ’όλα βολική συνθήκη. Βολεύει εσένα, αφού δεν απαιτείται κανενός είδους ενεργοποίησή σου, βολεύει το κράτος, αφού επίσης δεν απαιτεί κανείς από τις δομές του να δώσουν λύση, βολεύει τους πάντες. Όλο αυτό δεν είναι τίποτε περισσότερο από καθρέφτης της υποβαθμισμένης παιδευτικής μας ποιότητας και της χαμηλής εκτίμησης που έχουμε για την ανθρώπινη αξία και την εξατομικευμένη μας υπόσταση.

Μια σκοτεινή εποχή που τρομάζει…

Αλέξανδρος Σουλιώτης
Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας
[email protected]

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις «Επισημάνσεις της Κυριακής», 13-01-2019.